शारदीय नवरात्री 2023 मराठी | Shardiya Navratri: या वेळी नवरात्रीमध्ये 9 शुभ योग, अनेक शुभ मुहूर्त आहेत जाणून घ्या संपूर्ण माहिती

Shardiya Navratri 2023 in Marathi | नवरात्री 2023 शुभ मुहूर्त, महत्व, घटस्थापना मुहूर्त, इतिहासिक महत्व, पूजा विधी, पूजा साहित्य संपूर्ण माहिती मराठी | शारदीय नवरात्री 2023 मराठी |  Navratri 2023: Shubh Muhurat, Significance, Ghatasthapana Muhurat, Historical Significance, Puja Vidhi, Puja Sahitya Full Information In Marathi | Essay on Navratri In Marathi

शारदीय नवरात्री 2023 मराठी: हिंदू धर्मात देव, देवी आणि सणांना विशेष महत्त्व आहे. नवरात्रीचा सण देखील अशाच काही खास प्रसंगांपैकी एक आहे. नवरात्रोत्सवात दुर्गा देवीच्या नऊ रूपांची नऊ दिवस अखंड पूजा केली जाते. नवरात्रीचा उत्सव वर्षातून चार वेळा येतो. चैत्र (वासंती नवरात्र) आणि शारदीय नवरात्री (आश्विन नवरात्री) व्यतिरिक्त दोन गुप्त नवरात्री (माघ/आषाढ नवरात्र) आहेत हे फार कमी लोकांना माहीत आहे. मात्र, यामध्ये शारदीय नवरात्रीला सर्वाधिक महत्त्व आहे. अश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील प्रतिपदा तिथीला हा उत्सव साजरा केला जातो. या विशेष सणाच्या दिवशी मातेचे सर्व भक्त नऊ दिवस देवीची पूजा करतात, उपवास करतात आणि नवव्या दिवशी कन्येची पूजा करतात. या नऊ दिवसांमध्ये, माता दुर्गा तिच्या सर्व भक्तांच्या प्रार्थना ऐकते आणि भक्तांना आशीर्वाद देते.

शारदीय नवरात्री 2023 मराठी: यावेळी नवरात्र अनेक शुभ योगायोग घेऊन येत आहे. नवरात्रीच्या काळात, 15 ते 23 ऑक्टोबर 2023 पर्यंत दररोज शुभ योग आणि संयोग तयार होत आहेत, जे खरेदी आणि गुंतवणूकीसाठी शुभ मानले जातात.

Table of Contents

नवरात्री 2023 संपूर्ण माहिती मराठी

नवरात्री 2023: शारदीय नवरात्रीबरोबरच खरेदी आणि गुंतवणुकीसाठीही शुभ मुहूर्त सुरू होतो. 15 ऑक्‍टोबर ते 23 ऑक्‍टोबर या कालावधीत नवरात्रीच्या काळात असे शुभ काळ तयार होत आहेत, ज्यामध्ये मालमत्ता, दागिने, वाहने आणि अगदी इलेक्ट्रॉनिक वस्तू खरेदी करणे शुभ राहील. ज्योतीषाचार्यांच्या सांगण्यानुसार, या वेळी रविवारी नवरात्री सुरू होणार असल्याने देवी हत्तीवर स्वार होऊन येणार आहे.

शारदीय नवरात्री 2023 मराठी
Shardiya Navratri

दुर्गा मातेचे आगमन दुःखापासून मुक्ती दर्शवते. हे सुख आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे. हत्तीचा संबंध विघ्नहर्ता गणेश आणि देवी महालक्ष्मी यांच्याशीही आहे. या कारणास्तव या दिवसांमध्ये केलेली खरेदी शुभ राहील आणि गुंतवणूक दीर्घकाळ लाभदायक राहील.15 ऑक्टोबर ते 23 ऑक्टोबर या कालावधीत सर्वार्थसिद्धी, राजयोग, त्रिपुष्कर, अमृतसिद्धी आणि रवियोग तिथी, वेळ आणि नक्षत्रानुसार तयार होत आहेत. या शुभ संयोगांमुळे सुख-समृद्धी वाढते.

विशेष योग जुळून येत असताना दागिने, नवीन मालमत्ता खरेदी करणे किंवा फ्लॅट बुक करणे फायदेशीर ठरेल. याशिवाय नवीन कामे सुरू करण्यातही यश मिळेल. कार, सोने, चांदी, कपडे, भांडी यांची खरेदी शुभ राहील. दागिने, कार, जमीन, इमारत, फ्रीज, टीव्ही इत्यादी घरगुती वस्तू खरेदी करणे शुभ ठरेल. या काळात तुमच्या आवडत्या वस्तूंची खरेदी करून तुम्ही तुमच्या घरात आनंद आणू शकता.

                   राणी दुर्गावती जयंती 

Shardiya Navratri 2023 Highlights

विषयशारदीय नवरात्री 2023
उत्सव नवरात्री 2023
नवरात्र सुरु 15 ऑक्टोबर
नवरात्र समापन 23 ऑक्टोबर
सेलिब्रेशन पूजा, उपवास, आरती, गरबा, दांडिया
उत्सव साजरा केल्या जातो दरवर्षी
उद्देश्य दुर्गा देवीची मनोभावाने उपासना करून आशीर्वाद प्राप्त करणे
श्रेणी आर्टिकल
वर्ष 2023

नवरात्रीमध्ये खरेदी आणि गुंतवणुकीसाठी 9 शुभ मुहूर्त

ज्योतिषी माहिती नुसार15 ऑक्टोबरचे ग्रह आणि नक्षत्र हर्ष, शंख, भद्रा, पर्वत, शुभकार्तरी, उभयचारी, सुमुख, गजकेसरी आणि पद्म नावाचे योग तयार करत आहेत. त्याचबरोबर 23 तारखेपर्यंत चालणाऱ्या शक्ती महोत्सवात पद्म, बुद्धादित्य, प्रीती आणि आयुष्मान योगासह 3 सर्वार्थसिद्धी, 3 रवियोग आणि 1 त्रिपुष्कर योग होणार आहे. त्याचवेळी दसरा हा एक अवर्णनीय क्षण आहे. अशाप्रकारे 23 ऑक्टोबरपर्यंत सर्व प्रकारच्या खरेदीसाठी, रिअल इस्टेटमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी आणि नवीन कामांची सुरुवात करण्यासाठी 9 दिवस अतिशय शुभ राहतील.

शारदीय नवरात्री 2023 मराठी

ज्योतिषाच्या म्हणण्यानुसार, यंदा नवरात्रीची सुरुवात नऊ शुभ योगांमध्ये होत आहे. ताऱ्यांची अशी स्थिती गेल्या 400 वर्षांत झालेली नाही. यावेळी नवरात्रीचा प्रत्येक दिवस शुभ असेल. या दिवसांमध्ये मालमत्ता खरेदी करण्यापासून नवीन व्यवसाय सुरू करण्यापर्यंत प्रत्येक शुभ काळ असेल. या दिवसांमध्ये केवळ पूजाच केली जात नाही, तर नवीन सुरुवात आणि खरेदीसाठीही हे दिवस अतिशय शुभ आहेत. 15 ऑक्टोबरपासून सुरू होणारी नवरात्री अखंडित राहील म्हणजेच इंग्रजी तारखा आणि तारखांचा योग्य ताळमेळ राखल्यामुळे एकही तारीख कमी होणार नाही. अशाप्रकारे हा शक्तिोत्सव नऊ दिवस चालतो हा एक शुभ योगायोग आहे.

                       लाल बहादूर शास्त्री जयंती 

ज्योतिषाकडून जाणून घ्या नवरात्रीत कोणते योग तयार होत आहेत.

  • 15 ऑक्टोबर – पद्म आणि बुद्धादित्य योग
  • 16 ऑक्टोबर – छत्रयोग, स्वाती नक्षत्र आणि भद्रा तिथीचा संयोग.
  • 17 ऑक्टोबर – प्रीती, आयुष्मान आणि श्रीवत्स योग
  • 18 ऑक्टोबर – सर्वार्थसिद्धी आणि अमृतसिद्धी योग
  • 19 ऑक्टोबर – ज्येष्ठ नक्षत्र आणि पूर्णा तिथीचा संयोग 
  • 20 ऑक्टोबर – रवि योग, षष्ठीतिथी आणि मूल नक्षत्राचा संयोग 
  • 21 ऑक्टोबर – त्रिपुष्कर योग
  • 22 ऑक्टोबर – सर्वार्थसिद्धी आणि रवियोग
  • 23 ऑक्टोबर – सर्वार्थसिद्धी आणि रवियोग

Navratri 2023: कलश स्थापनेसाठी शुभ मुहूर्त

ज्योतिषी माहिती नुसार, पंचांगानुसार, शारदीय नवरात्रीच्या प्रतिपदा तिथीला म्हणजेच पहिल्या दिवशी 15 ऑक्टोबर रोजी सकाळी 11:48 ते दुपारी 12:36 पर्यंत कलश स्थापित करण्याचा शुभ मुहूर्त आहे. अशा स्थितीत या वर्षी कलश स्थापनेचा शुभ मुहूर्त फक्त 48 मिनिटांचा राहणार आहे.

  • घटस्थापना तारीख: रविवार 15 ऑक्टोबर 2023 
  • घटस्थापना मुहूर्त: सकाळी 06:30 ते 08:47
  • अभिजित मुहूर्त: सकाळी 11:48 ते दुपारी 12:36 पर्यंत

Navratri 2023: माँ दुर्गा हत्तीवर स्वार होऊन येईल

ज्योतिषाने सांगितले की, नवरात्रीच्या पहिल्या दिवसाच्या आधारावर माँ दुर्गेची सवारी ओळखली जाते. नवरात्रीच्या काळात मातेच्या सवारीला विशेष महत्त्व असते. देवी माता हत्तीवर स्वार होऊन पृथ्वीवर येत आहे. हत्तीवरून मातेचे आगमन झाल्याने यंदा चांगला पाऊस होणार असून शेतीही चांगली होणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत. देशातील अन्नधान्याचा साठा वाढेल. या वेळी रविवारी नवरात्र सुरू होत असताना, देवी हत्तीवर स्वार होऊन येईल, हे सुख-समृद्धीचे लक्षण आहे. सोमवार, 23 ऑक्टोबर हा नवरात्रीचा शेवटचा दिवस असेल. या दिवशी सर्वार्थ सिद्धी आणि रवि योग तयार झाल्यामुळे देवीचा निरोपही शुभ होईल.

                          गांधी जयंती निबंध 

नवरात्री 2023: शारदीय नवरात्रीच्या तारखा

  • 15 ऑक्टोबर 2023 – माँ शैलपुत्री (पहिला दिवस) प्रतिपदा तिथी
  • 16 ऑक्टोबर 2023  – माँ ब्रह्मचारिणी (दुसरा दिवस) द्वितीया तिथी
  • 17 ऑक्टोबर 2023 – माँ चंद्रघंटा (तिसरा दिवस) तृतीया तिथी
  • 18 ऑक्टोबर 2023 – माँ कुष्मांडा (चतुर्थी दिवस) चतुर्थी तिथी
  • 19 ऑक्टोबर 2023 – माँ स्कंदमाता (पाचवा दिवस) पंचमी तिथी
  • 20 ऑक्टोबर 2023 – मां कात्यायनी (सहावा दिवस) षष्ठी तिथी
  • 21 ऑक्टोबर 2023 – माँ कालरात्री (सातवा दिवस) सप्तमी तिथी
  • 22 ऑक्टोबर 2023 – माँ महागौरी (आठवा दिवस) दुर्गा अष्टमी
  • 23 ऑक्टोबर 2023 – महानवमी, (नववा दिवस) शारदीय नवरात्रीचा उपवास.
  • 24 ऑक्टोबर 2023 – माँ दुर्गा मूर्तीचे विसर्जन, दशमी तिथी (दसरा)

नवरात्री 2023: मुलींची आणि देवीच्या शस्त्रांची पूजा

ज्योतिषानुसार, अष्टमीला मातृशक्तीची विविध प्रकारे पूजा करा. या दिवशी देवीच्या शस्त्रांची पूजा करावी. या तिथीला विविध प्रकारे पूजा करून देवीला प्रसन्न करण्यासाठी विशेष नैवेद्य देऊन हवन करावे. यासोबतच 9 मुलींना देवी मानून त्यांना अन्नदान करावे. दुर्गाष्टमीला दुर्गा मातेला विशेष प्रसाद द्यावा. पूजेनंतर रात्री जागरण करून भजन, कीर्तन, नृत्य आदींनी उत्सव साजरा करावा.

नवरात्री 2023: प्रत्येक वयोगटातील मुलींना वेगळे महत्त्व असते

  • ज्योतिषा नुसार 2 वर्षाच्या मुलीला कुमारी म्हणतात. त्यांच्या उपासनेने दुःख आणि दारिद्र्य नाहीसे होते.
  • 3 वर्षांची मुलगी त्रिमूर्ती मानली जाते. त्रिमूर्तीच्या पूजेने कुटुंबात संपत्ती आणि समृद्धी येते.
  • 4 वर्षांची मुलगी कल्याणी मानली जाते. त्यांची पूजा केल्याने सुख-समृद्धी मिळते.
  • 5 वर्षांची मुलगी रोहिणी मानली जाते. त्यांची पूजा केल्याने रोगांपासून मुक्ती मिळते.
  • 6 वर्षाची वर्षांची मुलगी कालिका असते. त्यांची पूजा केल्याने ज्ञान आणि राजयोग प्राप्त होतो.
  • 7 वर्षांची मुलगी चंडिका मानली जाते. त्यांची पूजा केल्याने समृद्धी प्राप्त होते.
  • 8 वर्षाच्या मुलीचे नाव शांभवी आहे. त्यांची पूजा केल्याने प्रसिद्धी मिळते.
  • 9 वर्षांच्या मुलीला दुर्गा म्हटले आहे. त्यांची पूजा केल्याने शत्रूंचा पराभव होतो आणि अशक्य कामे पूर्ण होतात.
  • 10 वर्षांची मुलगी सुभद्रा. सुभद्राची पूजा केल्याने मनोकामना पूर्ण होतात आणि सुखाची प्राप्ती होते.

शारदीय नवरात्री पूजा साहित्य

शारदीय नवरात्रीमध्ये दुर्गा देवीच्या विविध रूपांची पूजा विधीपूर्वक केली जाते. कुमकुम, फुले, देवीची मूर्ती किंवा फोटो, पाण्याने भरलेले भांडे, मातीचे भांडे, जव, लाल चुनरी, लाल कपडे, मोळी, नारळ, स्वच्छ तांदूळ, सुपारी, लवंग, वेलची, बताशा किंवा साखरेचा वापर केला जातो. पूजेचे साहित्य, कापूर, मेकअपचे साहित्य, दिवा, तूप/तेल, उदबत्ती, फळे, मिठाई आणि कलवा इ.

नवरात्रीमध्ये दुर्गेच्या किती रूपांची पूजा केली जाते? 

शारदीय नवरात्रीमध्ये दुर्गा देवीच्या शक्तीच्या नऊ वेगवेगळ्या रूपांची पूजा केली जाते. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी शैलपुत्री, दुसऱ्या दिवशी ब्रह्मचारिणी, तिसऱ्या दिवशी चंद्रघंटा, चौथ्या दिवशी कुष्मांडा, पाचव्या दिवशी स्कंदमाता, सहाव्या दिवशी कात्यायनी, सातव्या दिवशी कालरात्री, आठव्या दिवशी महागौरीची पूजा केली जाते. दिवस आणि नवव्या दिवशी सिद्धिदात्री. शारदीय नवरात्री माँ दुर्गेने महिषासुर या राक्षसाचा वध आणि रावणावर भगवान रामाच्या विजयाच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो.

2023 शारदीय नवरात्री पूजा कॅलेंडर (Shardiya Navratri 2023 Date)

  • 15 ऑक्टोबर 2023, रविवार: घटस्थापना, माँ शैलपुत्रीची पूजा.
  • 16 ऑक्टोबर 2023, सोमवार: ब्रह्मचारिणी मातेची पूजा
  • 17 ऑक्टोबर 2023, मंगळवार: चंद्रघंटा मातेची पूजा
  • 18 ऑक्टोबर 2023, बुधवार: कुष्मांडा आईची पूजा, विनायक चतुर्थी
  • 19 ऑक्टोबर 2023, गुरुवार: आई स्कंदमातेची पूजा
  • 20 ऑक्टोबर 2023, शुक्रवार: कात्यायनी मातेची पूजा
  • 21 ऑक्टोबर 2023, शनिवार: कालरात्री मातेची पूजा
  • 22 ऑक्टोबर 2023, रविवार: दुर्गा अष्टमी, माँ महागौरीची पूजा, कन्या पूजा
  • 23 ऑक्टोबर 2023, सोमवार: महानवमी, माँ सिद्धिदात्रीची पूजा, कन्या पूजा
  • 24 ऑक्टोबर 2023, मंगळवार: विजयादशमी, दसरा, नवरात्री पारण, दुर्गा विसर्जन

शारदीय नवरात्री पूजा आणि कलश स्थापना पद्धत (शारदीय नवरात्री घटस्थापना विधि)

  • सर्वप्रथम सकाळी उठून ब्रह्म मुहूर्तावर स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे.
  • संपूर्ण घर शुद्ध केल्यानंतर मुख्य दरवाजाच्या चौकटीवर आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधावे.
  • पूजास्थान स्वच्छ करून गंगाजलाने शुद्ध करावे.
  • आता तिथे एक चौरंग ठेवा आणि देवीची मूर्ती स्थापित करा.
  • दुर्गा माँ आणि गणेशजींचे नाव घ्या.
  • यानंतर उत्तर आणि ईशान्य दिशेला कलश स्थापित करा.
  • कलश स्थापन करण्यासाठी, प्रथम मातीच्या भांड्यात जौच्या बिया पेरा.
  • नंतर तांब्याच्या भांड्यात पाणी आणि गंगाजल घाला.
  • कलशावर कलवा बांधून आंब्याच्या पानांनी सजवा.
  • यानंतर त्यात अक्षत आणि सुपारी घाला.
  • चुनरी आणि मौली एकाच कलशावर बांधून नारळ ठेवावा.
  • साहित्याचा वापर करून विधीनुसार माँ दुर्गेची पूजा करा.
  • दुर्गा सप्तशती पाठ करा.
  • शेवटी माँ दुर्गेची आरती करून प्रसाद वाटप करावा.

शारदीय नवरात्रीचे महत्व

शारदीय नवरात्रीला महानवरात्री किंवा अश्विन नवरात्र असेही म्हणतात. धर्मग्रंथानुसार, जेव्हा भगवान राम माता सीता आणि त्यांचा भाऊ लक्ष्मण यांच्यासोबत 14 वर्षांसाठी वनवासात गेले, तेव्हा रावणाने कपटाने माता सीतेचे अपहरण केले होते. यानंतर माता सीतेचे रक्षण करण्यासाठी रामाने रावणाशी युद्ध केले आणि त्याचा पराभव केला. तेव्हापासून हा दिवस वाईटावर चांगल्याचा विजय म्हणून साजरा केला जाऊ लागला. यामागे आणखी एक पौराणिक कथा आहे. त्यानुसार माता दुर्गा महिषासुर या दुष्ट राक्षसाशी नऊ दिवस लढली आणि दहाव्या दिवशी त्याचा पराभव केला. त्यामुळे भक्त सलग नऊ दिवस देवीची पूजा करून तिला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करतात. असे मानले जाते की यावेळी पूर्ण भक्तिभावाने देवी दुर्गा पूजन केल्याने तुमचे सर्व संकट दूर होतात आणि तुम्ही समृद्ध जीवन सुरू करू शकता.

            मुलींसाठी सर्वोत्तम सरकारी योजना 

चैत्र आणि शारदीय नवरात्रीत काय फरक आहे?

चैत्र नवरात्र आणि शारदीय नवरात्री हे दोन प्रमुख हिंदू सण आहेत, ज्यांना भारतात विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. दरवर्षी हा चैत्र नवरात्री (मार्च-एप्रिल) आणि शारदीय नवरात्री (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) महिन्यात साजरा केला जातो. अशा प्रकारे चैत्र नवरात्री वसंत ऋतूमध्ये साजरी केली जाते, तर शारदीय नवरात्री शरद ऋतूचे आगमन दर्शवते. चैत्र नवरात्रीमध्ये आपण नऊ दिवस माँ दुर्गेच्या विविध रूपांची पूजा करतो. त्यानंतर नवव्या दिवशी रामनवमी साजरी केली जाते. तर शारदीय नवरात्रीत आपण नवरात्रीची सांगता दुर्गा महानवमी आणि विजयादशमीने करतो.

नवरात्रीचे नऊ दिवस कोणत्या रंगाचे कपडे घालावेत?

नवरात्रोत्सवात रंगांनाही विशेष महत्त्व आहे. या नऊ दिवसांसाठी नऊ वेगवेगळे रंग निवडले जातात. हे रंग नऊ दिवस धारण करून मातेची पूजा केल्यास खूप शुभ फळ मिळते. जाणून घेऊया कोणत्या दिवशी कोणता रंग तुमच्यासाठी शुभ राहील?

  • पहिला दिवस: 2023 मध्ये नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी केशरी रंगाचे कपडे घालावेत. केशरी रंग धारण करून पूजा केल्याने तुम्हाला खूप सकारात्मक वाटेल.
  • दुसरा दिवस: या दिवशी पांढऱ्या रंगाचे कपडे घाला. हा रंग तुम्हाला शांत आणि चांगले वाटण्यास मदत करेल.
  • तिसरा दिवस: नवरात्रीच्या तिसर्‍या दिवशी तुमच्या नित्यक्रमात लाल रंगाचा समावेश जरूर करा. या रंगाचा वापर तुम्ही देवीच्या पूजेसाठी देखील करू शकता कारण मातेला लाल रंग खूप प्रिय आहे.
  • चौथा दिवस: नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी गडद निळा रंग सर्वात शुभ असेल. निळा रंग समृद्धी आणि शांती आणतो. या रंगाचे कपडे परिधान करा आणि मातेचे ध्यान करा.
  • पाचवा दिवस: पिवळ्या रंगाचे कपडे परिधान केल्याने तुम्ही आनंदी आणि सकारात्मक वाटू शकता. पिवळा हा मऊ आणि सुखदायक रंग आहे. त्यामुळे तुमचा दिवस चांगला जाईल.
  • सहावा दिवस: नवरात्रीच्या सहाव्या दिवशी हिरवा रंग परिधान करा. हिरवा रंग निसर्गाशी संबंधित आहे, सर्व गोष्टी फलदायी, शांत आणि स्थिर दर्शवितात. देवीची प्रार्थना करताना हिरवा रंग धारण केल्याने तुम्हाला शांतता लाभू शकते.
  • सातवा दिवस: या दिवशी राखाडी रंगाचे कपडे घाला. हे तुमच्या विचारांचा समतोल राखण्यास मदत करेल. त्याच्या उर्जेने आपण अधिक व्यावहारिक होऊ शकता.
  • आठवा दिवस: नवदुर्गा पूजेच्या वेळी आठव्या दिवशी जांभळ्या रंगाचा वापर करा. यामुळे तुम्हाला समृद्धी आणि यश मिळू शकते. त्यामुळे जर तुम्हाला मातेचा आशीर्वाद हवा असेल तर हा रंग नक्की निवडा.
  • नववा दिवस: नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी मोरपंखी हिरव्या रंगाचे वस्त्र परिधान करावे. हे हिरव्या आणि निळ्या रंगांनी बनलेले आहे. हा रंग समृद्धीशी संबंधित आहे.

शारदीय नवरात्रीच्या काळात वरील नियमांचे पूर्ण भक्तिभावाने पालन केल्यास तुम्हाला माँ दुर्गेचा आशीर्वाद नक्कीच मिळेल. माँ दुर्गा या नऊ दिवस सर्व भक्तांच्या प्रार्थना ऐकते आणि त्यांचे दुःख दूर करते. चला तर मग हे नऊ दिवसांचे सण आपल्या कुटुंबियांसोबत एकत्र साजरे करूया आणि माँ दुर्गेला सर्वांसाठी आनंदी आयुष्य लाभो हीच सदिच्छा.

नवरात्रीचे सांस्कृतिक महत्व

‘नव’ म्हणजे ‘नऊ’ आणि ‘रात्री’ म्हणजे ‘रात्र’ या दोन संस्कृत शब्दांपासून निर्माण झालेला नवरात्र, नऊ रात्री आणि दहा दिवसांचा सण आहे. हा आश्विनच्या चंद्र महिन्यात साजरा केला जातो, जो सहसा सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरमध्ये येतो. हा शुभ काळ देवीच्या विविध रूपांच्या उपासनेसाठी समर्पित आहे, विशेषत: देवी दुर्गा, जी वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवते. या सणात अनेक थीम समाविष्ट आहेत आणि हिंदू संस्कृती आणि अध्यात्मात त्याचे गहन महत्त्व आहे.

दुर्गा देवीची उपासना: नवरात्री प्रामुख्याने देवी दुर्गाला समर्पित आहे, जी विश्वाची माता आहे आणि शक्ती किंवा दैवी स्त्री शक्तीचे मूर्त रूप आहे असे मानले जाते. तिला एक योद्धा देवी म्हणून चित्रित केले आहे, ती शक्ती आणि धैर्याचे प्रतीक आहे. हा सण महिषासुर या राक्षसावर तिचा विजय साजरा करतो, वाईट शक्तींवर धार्मिकतेच्या विजयाचे प्रतिनिधित्व करतो. नवरात्रीच्या काळात, शक्ती, समृद्धी आणि संरक्षणासाठी देवी दुर्गाचे आशीर्वाद मिळविण्यासाठी भक्त प्रार्थना, विधी आणि पूजा करतात.

भक्ती आणि उपवास: नवरात्री दरम्यान उपवास करणे ही एक सामान्य प्रथा आहे, अनेक भक्त संपूर्ण कालावधीसाठी किंवा विशिष्ट दिवसांसाठी काही पदार्थ वर्ज्य करतात. उपवासाला भक्ती, शुद्धीकरण आणि आत्म-शिस्त म्हणून पाहिले जाते. असे मानले जाते की नवरात्री दरम्यान उपवास केल्याने व्यक्तींना त्यांचे शरीर आणि मन शुद्ध करण्यात मदत होते, ज्यामुळे ईश्वराशी सखोल संबंध निर्माण होतो.

दांडिया आणि गरबा नृत्य: नवरात्रीच्या सर्वात विशिष्ट पैलूंपैकी एक म्हणजे दांडिया आणि गरबा म्हणून ओळखले जाणारे उत्तुंग नृत्य प्रकार. दांडियामध्ये रंगीबेरंगी काठ्या चालवणाऱ्या नर्तकांचा समावेश असतो, तर गरबा हे पारंपारिक पोशाखात केले जाणारे गोलाकार नृत्य आहे. ही नृत्ये केवळ आनंदाची अभिव्यक्ती नसून उपासनेचा एक प्रकार आहे, जे भगवान कृष्ण आणि राधा यांच्या वैश्विक नृत्याचे प्रतीक आहे. सांप्रदायिक नृत्य सहभागींमध्ये ऐक्य आणि सुसंवाद वाढवतात.

प्रादेशिक भिन्नता: भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये नवरात्र मोठ्या उत्साहात आणि अनोख्या चालीरीतींनी साजरी केली जाते. प्रत्येक राज्य आणि समुदायाची सण पाळण्याची स्वतःची पद्धत आहे. उदाहरणार्थ, गुजरातमध्ये गरबा आणि दांडिया रास प्रचंड लोकप्रिय आहेत, तर पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गापूजेला प्राधान्य दिले जाते. उत्तर भारतात, हे रामलीलाशी संबंधित आहे, भगवान रामाच्या जीवनाचे पुनरुत्थान, आणि दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये, ज्ञान आणि संगीताची संरक्षक देवी सरस्वतीवर लक्ष केंद्रित केले जाते.

नवरात्रोत्सवातील प्रादेशिक बदल

नवरात्री संपूर्ण भारतात साजरी केली जाते, परंतु ती विविध प्रादेशिक विविधता आणि रीतिरिवाजांवर आधारित आहे, ज्यामुळे तो एक वैविध्यपूर्ण आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध उत्सव बनतो. नवरात्रीच्या उत्सवातील काही उल्लेखनीय प्रादेशिक भिन्नता येथे आहेत:

गुजरात: गुजरातमध्ये नवरात्र हा गरबा आणि दांडियाचा समानार्थी शब्द आहे. रंगीत आणि उत्साही नृत्य सादरीकरणाने राज्य जिवंत होते. समुदाय भव्य गरबा कार्यक्रम आयोजित करतात आणि लोक पारंपारिक पोशाख करतात. हा समाजीकरणाचा आणि जीवनाचा आनंद साजरा करण्याचा काळ आहे.

पश्चिम बंगाल: दुर्गा पूजा हा पश्चिम बंगालमधील सर्वात महत्त्वाचा सण आहे, जो नवरात्रीशी एकरूप होतो. राज्य कलात्मक पंडालने (तात्पुरती मंदिरे) सुशोभित केलेले आहे ज्यात दुर्गा देवीच्या विशिष्‍टपणे तयार केलेल्या मूर्ती आहेत. पवित्र पाण्यात मूर्तींचे विसर्जन करून उत्सवाची सांगता होते.

उत्तर भारत: उत्तर भारतात, रामलीला, भगवान रामाच्या कथेचे नाट्यमय पुन: वर्णन नऊ रात्री केले जाते. शेवटचा दिवस, दसरा, दैत्य राजा रावणावर भगवान रामाच्या विजयाचे प्रतीक आहे. रावण, त्याचा भाऊ कुंभकर्ण आणि मुलगा मेघनाद यांचे पुतळे जाळले जातात, जे वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवितात.

दक्षिण भारत: दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये, ज्ञान आणि संगीत यावर लक्ष केंद्रित करून नवरात्री साजरी केली जाते. तामिळनाडूमध्ये, हे ज्ञानाची संरक्षक देवी सरस्वती यांना समर्पित आहे. कर्नाटकात, हा सण गोम्बे हब्बा द्वारे चिन्हांकित केला जातो, बाहुल्या आणि मूर्तींचे प्रदर्शन. केरळमध्ये, याला सरस्वती पूजा म्हणून ओळखले जाते, जे शिक्षण आणि कलांचे महत्त्व सांगते.

पूर्व भारत: ओडिशात, नवरात्रीचा सण दुर्गा देवीच्या उपासनेद्वारे चिन्हांकित केला जातो आणि आसाममध्ये, तो दुर्गापूजेशी एकरूप होतो. दोन्ही राज्यांत मूर्तींची अतिशय सुंदर कलाकुसर करून पूजा केली जाते. झारखंडमध्ये, लक्षणीय आदिवासी लोकसंख्या अनोख्या विधींनी नवरात्र साजरी करते.

महाराष्ट्र: महाराष्ट्रात नवरात्रीचा शेवटचा दिवस दसरा म्हणून साजरा केला जातो. लोक सद्भावनेचे प्रतीक म्हणून आपटाच्या पानांची (बौहिनिया रेसमोसा) देवाणघेवाण करतात. महिषासुरावर देवी चामुंडेश्वरीच्या विजयाशीही हा सण संबंधित आहे.

Disclaimer: येथे प्रदान केलेली माहिती केवळ गृहीतके आणि माहितीवर आधारित आहे. येथे नमूद करणे महत्त्वाचे आहे की mahayojanaa कोणत्याही माहितीचे समर्थन किंवा पुष्टी करत नाही. कोणतीही माहिती किंवा विश्वास लागू करण्यापूर्वी संबंधित तज्ञाचा सल्ला घ्या.

निष्कर्ष / Conclusion 

नवरात्री, दैवी स्त्रीत्व साजरा करणारा सण, भारताच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक विविधतेची साक्ष आहे. हे प्रादेशिक सीमा ओलांडते आणि लोकांना भक्ती, नृत्य आणि उत्सवात एकत्र करते. उत्सवाची ऐतिहासिक आणि पौराणिक मुळे, त्याच्या विधी आणि चालीरीतींसह, त्याच्या कायम आकर्षणात योगदान दिले आहे. भारतीय समाजावर नवरात्रीचा प्रभाव बहुआयामी आहे, आर्थिक क्रियाकलापांना चालना देण्यापासून ते सामुदायिक बंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण वाढवणे.

नवरात्री जसजशी विकसित होत आहे, तसतसे त्याला समकालीन आव्हानांचा सामना करावा लागतो, ज्यात व्यापारीकरण, कचरा निर्मिती, सुरक्षिततेच्या समस्या आणि लैंगिक समानतेशी संबंधित समस्यांचा समावेश आहे. सणाचे सार जपत या आव्हानांना सामोरे जाणे हे नवरात्री पुढील पिढ्यांसाठी एक चैतन्यपूर्ण आणि अर्थपूर्ण उत्सव राहील याची खात्री करणे आवश्यक आहे. लोकांना एकत्र आणण्याची, मतभेदांच्या पलीकडे जाण्याची आणि विविधतेत एकता वाढवण्याची या उत्सवाची क्षमता, भारताच्या सांस्कृतिचा एक अद्वितीय आणि प्रेमळ भाग बनवते.

Shardiya Navratri 2023 FAQ 

Q. शारदीय नवरात्र कधी सुरू होणार आहे?

अश्विनी चंद्र महिन्याच्या तेजस्वी पंधरवड्याचा पहिला दिवस (प्रतिपदा) शारदीय नवरात्रीची सुरुवात होते. वर्षातून एकदा, या महिन्यात, जे सहसा सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर या ग्रेगोरियन महिन्यांत येते, हा सण नऊ रात्री साजरा केला जातो. यावर्षी हा उत्सव 15 ऑक्टोबरला सुरू झाला आणि 24 ऑक्टोबर 2023 रोजी दसऱ्याने त्याची सांगता होईल.

Q. या नवरात्री 2023 ऑक्टोबरमध्ये मातेची सवारी काय आहे?

2023 मध्ये, माँ दुर्गेची सवारी, सिंहाऐवजी हत्ती असेल. हिंदू धर्मग्रंथानुसार, शुभ नवरात्रीमध्ये देवी दुर्गा सोमवारी किंवा रविवारी आली तर ती हत्तीवर बसून येते असे मानले जाते.

Q. नवरात्र वर्षातून किती वेळा येते?

नवरात्र वर्षातून चार वेळा येते- चैत्र नवरात्री, आषाढ नवरात्री, शारदीय नवरात्री आणि पौष नवरात्र.

Q. दुर्गा पूजा आणि दसरा यात काय फरक आहे?

दुर्गापूजेमध्ये, आपण देवी दुर्गा आणि तिच्या नऊ रूपांची पूजा करतो आणि दसऱ्याला आपण रावणावर रामाचा विजय साजरा करतो.

Leave a Comment